Châu Phi muốn thoát khỏi “cái bóng” của Trung Quốc

Ngày càng có nhiều quan chức châu Phi tỏ ra lo ngại về một ngành công nghiệp thiếu máu của lục địa này. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nigeria, ông Lamido Sanusi đưa ra cảnh báo về nguy cơ một châu Phi bị ngập lụt bởi hàng hóa nhập khẩu giá rẻ đến từ Trung Quốc. Ông cho rằng châu Phi đang “mở cửa chào đón một hình thức chủ nghĩa đế quốc mới”, ám chỉ Trung Quốc.

 

“Trung Quốc lấy đi của chúng tôi các loại hàng hóa chất lượng và bán lại cho chúng tôi những thứ hàng hóa sản xuất hàng loạt. Đây cũng là bản chất của chủ nghĩa thực dân”, ông viết trên tờ Thời báo Tài chính (Financial Times). Phát biểu của ông là một trong những lời lẽ đanh thép nhất của một quan chức châu Phi đang phải duy trì mối quan hệ của lục địa này với nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới.

 

Thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi đạt mức hơn 200 tỷ USD trong năm 2012, gấp 20 lần so với năm 2000, khi Bắc Kinh ký kết một chính sách tham gia tăng tốc thương mại. Sự tăng trưởng mạnh trong thời gian qua một phần nhờ vào nhu cầu tài nguyên thiên nhiên của châu Á đối với châu Phi. Nhưng có một sự trùng hợp giữa sự bùng nổ hàng hóa, dịch vụ và chi tiêu của người tiêu dùng với sự suy giảm tương đối của sản xuất châu Phi từ 12,8% đến 10,5% GDP của khu vực, theo số liệu của Liên Hợp Quốc.

 

Lãnh đạo châu Phi và Ngân hàng phát triển châu Phi gần đây đã kêu gọi các chính phủ làm việc với nhau để đảm bảo tối đa hóa lợi ích từ mối quan hệ với các đối tác thương mại hàng đầu của họ. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo khu vực lại có một truyền thống che giấu mối quan tâm của họ khi bày tỏ các quan điểm ngoại giao của mình.

 

Tuy nhiên, ông Sanusi đã tung một cú đấm sắt tới Bắc Kinh. “Trung Quốc không còn là nền kinh tế kém phát triển nữa”, ông viết, “Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới, một nền kinh tế khổng lồ có khả năng bóc lột giống như phương Tây. Trung Quốc đang đóng góp một phần lớn vào sự kém phát triển của ngành công nghiệp châu Phi”.

 

Từng là một lãnh đạo ngân hàng tư nhân có kinh nghiệm, ông Sanusi đã ghi một dấu ấn lớn khi làm sạch hệ thống ngân hàng của Nigeria sau khi một sự cố đã quét sạch 60% vốn của ngân hàng trong năm 2009. Ông cũng giúp cho Ngân hàng Trung ương Nigeria có được một vai trò hoạt động năng động hơn, cung cấp các chương trình tái cấp vốn ưu đãi, giúp các ngân hàng tiếp xúc với các nhà sản xuất và doanh nghiệp nhỏ và vừa đang phải vật lộn với các khoản vay ngắn hạn, lãi suất cao ở những nơi khác.

 

Trong bài báo của mình, ông Sanusi cho rằng các nước châu Phi phải có trách nhiệm với ngành thương mại đang bị “bóc lột” – chẳng hạn như trợ cấp và thao túng tiền tệ - cung cấp các lợi thế cho hàng xuất khẩu của Trung Quốc. Ông cũng nói rằng lục địa này phải xây dựng cơ sở hạ tầng, đầu tư vào giáo dục để các doanh nghiệp châu Phi có  khẳng cạnh tranh thương mại khi mà chi phí lao động của Trung Quốc đang ngày càng tăng cao.  

 

“Trung Quốc đang mất lợi thế khi nền kinh tế phát triển và sự thịnh vượng lan rộng”, ông viết, “Châu Phi phải nắm bắt thời điểm và di chuyển ngành sản xuất hàng hóa cũng như tiêu thụ của châu Phi ra khỏi sự ảnh hưởng của Trung Quốc… Tôi không thể khuyên việc cắt bỏ hoàn toàn mối liên hệ. Tuy nhiên, xem xét các yếu tố bóc lột trong thỏa thuận liên kết thì nó quá dài hạn”.

 

Ý kiến của ông Sanusi sẽ được trình bày tại một hội nghị thượng đỉnh của các quốc gia thuộc khối BRIC ở Nam Phi vào cuối tháng này. Nam Phi, nền kinh tế lớn nhất châu Phi, đã tham gia vào khối các nước Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc từ năm ngoái.

 

Tổng thống Nam Phi Jacob Zuma tuần trước đã cảnh báo các công ty phương Tây đã dùng tư tưởng “thuộc địa” khi đầu tư ở châu Phi và ngăn chặn các cảnh báo chống lại sự “bao vây” của Trung Quốc.

“Trung Quốc đang hoạt động kinh doanh một cách đặc biệt và chúng tôi nghĩ rằng chúng ta nhìn thấy được các lợi ích”, ông nói khi được phóng viên Financial Times phỏng vấn, “Nhưng chúng tôi rất cẩn thận”. Ông cũng trích dẫn thêm những kinh nghiệm về chủ nghĩa thực dân ở châu Phi. Một mối quan hệ như vậy, ông Zuma cho rằng phải “cung cấp lợi ích cho cả hai phía. Và đó là những gì mà chúng ta và Trung Quốc đã đồng ý”.