Dễ như... thay kế toán trưởng

"Công ty gian lận, tham nhũng thì giám đốc và KTT rất dễ… đi tù", nhiều người đã học chuyên ngành kế toán đều được các giảng viên nói về "nguyên tắc này". Những người bình thường cũng có thể biết được KTT quan trọng như thế nào.

Từ giả thiết

Sự thay đổi KTT cho dù chỉ ở một công ty bình thường, cũng không dễ dàng huống chi tại những công ty lớn, có tầm vóc đang niêm yết trên sàn chứng khoán. Có rất nhiều ứng viên cho vị trí KTT, vì nhân sự ngành này khá lớn, tuy nhiên, phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp lại không đơn giản.

Có khá nhiều lý do dẫn đến việc công ty thay đổi KTT. Với những lý do thông thường thì có thể KTT đã đến tuổi về hưu, hoặc có ý định thay đổi công việc hoặc không đáp ứng được yêu cầu của công ty. Kế tiếp là những lý do có phần phức tạp hơn, chẳng hạn: KTT bộc lộ những vấn đề đạo đức, gian lận hoặc hệ thống sổ sách kế toán của công ty có quá nhiều tồn tại, qua đó gây rủi ro cho chính KTT và KTT buộc phải rút lui.

Những năm gần đây, vai trò của giám đốc tài chính (CFO) bắt đầu được nói đến khá nhiều. CFO chịu trách nhiệm quản trị tình hình tài chính của DN, ngoài công tác kế toán còn có cả vấn đề phát hành, tăng vốn, rồi quan hệ với các ngân hàng.

Do vị trí của CFO mang tính "đối ngoại" nhiều hơn, nên các CFO thường dễ nổi bật hơn KTT chỉ phụ trách chuyên môn đơn thuần. Nhưng vấn đề ở đây là KTT thường sẽ chịu trách nhiệm cao nhất trên các báo cáo tài chính, sổ sách kế toán của công ty, nên tầm quan trọng là rất rõ ràng. Dù vậy, các thông báo của công ty niêm yết mỗi khi thay đổi KTT thường rất ngắn gọn kiểu người này xuống, người kia lên, không dễ gì nắm được các lý do.

Đến điển hình

CTCP Thép Nam Kim (NKG) có thể xem là trường hợp độc đáo về sự thay đổi KTT. Ngày 4/7/2012, NKG công bố thôi nhiệm chức vụ KTT của ông Lê Văn Dũng và bổ nhiệm ông Nguyễn Ngọc Thiệt lên thay. 20 ngày sau, NKG lại cho thôi nhiệm ông Thiệt và người thay thế là ông Phạm Minh Vũ. Đến ngày 5/9/2012, bà Nguyễn Thị Huệ nắm vị trí Phó Tổng Giám đốc phụ trách tài chính cũng bị cho thôi nhiệm.

Ngày 7/11, vị trí KTT một lần nữa được thay đổi khi ông Bành Minh Lộc được bổ nhiệm thay cho ông Phạm Minh Vũ. Đến đầu năm nay, vào ngày 4/1, ông Lộc lại phải nhường vị trí của mình cho ông Trần Quý Dũng. Trong báo cáo tài chính quý IV/2012 của công ty mẹ NKG, ông Dũng là người ký tại vị trí KTT bên cạnh Tổng Giám đốc là ông Phạm Văn Trung.

Như đã nói ở trên, việc thay đổi KTT của doanh nghiệp là rất bình thường, tuy nhiên, việc NKG chỉ trong chưa đầy nửa năm nhưng lại có 4 lần thay đổi KTT kèm thêm việc cho thôi nhiệm một Phó Tổng Giám đốc quản lý tài chính lại rất đáng để xem xét. NKG còn bị Sở GDCK Tp.HCM nhắc nhở về việc chậm nộp báo cáo tài chính, thậm chí cảnh cáo trên toàn thị trường.

Thay đổi KTT không bao giờ là việc dễ dàng đối với công ty. Việc KTT mới về để nhận diện được các sổ sách, nắm vững quy trình nghiệp vụ và thích nghi với đội ngũ nhân viên bên dưới mất không ít thời gian rồi sau đó lại tiến hành ổn định, chuẩn hóa quy trình để phù hợp với mình. Chẳng hạn như KTT cũ có mối quan hệ chặt chẽ với các ngân hàng, nhưng KTT mới lại không, như vậy KTT sẽ phải mất thời gian để củng cố mối quan hệ với các ngân hàng.

NKG liên tục thay đổi KTT như vậy thì chỉ riêng việc duy trì tính chất nhất quán trong sổ sách, nghiệp vụ cũng đã không hề đơn giản. Do NKG chỉ công bố thay đổi KTT nên không biết được lý do chính xác đằng sau những sự thay đổi xoành xoạch này. Nhưng có một điều chắc chắn là KTT là vị trí rất quan trọng, vì vậy việc tuyển chọn những nhân sự để đảm trách cần được cân nhắc rất kỹ lưỡng.

Nếu đã cân nhắc kỹ thì tại sao có người chỉ mới đảm nhận được 20 ngày là đã "out"? Do trình độ của nhân sự hạn chế, áp lực công việc quá lớn hay còn vì lý do nào khác?

Có lẽ đã đến lúc cần có những quy định chặt chẽ hơn khi công ty niêm yết công bố thay đổi KTT, nhất là những trường hợp thay đổi liên tục và đến cuối năm cần phải công bố đầy đủ. Có như vậy mới tránh được những lo ngại, đề phòng rủi ro cho các cổ đông.