Dự thảo điều chỉnh giá bán lẻ điện: Thiếu công bằng!

Sự chênh lệch các thông số điều chỉnh tăng và giảm giá điện trong Dự thảo "Quyết định về cơ chế quản lý và điều chỉnh giá bán lẻ điện" vừa được Bộ Công Thương đưa ra lấy ý kiến đang tạo nên những bất hợp lý trong việc đảm bảo quyền lợi giữa EVN và người tiêu dùng. 

Điểm mới đáng chú ý nhất trong Dự thảo mà Bộ chủ quản đưa ra là cho EVN được đề nghị tăng giá khi các thông số đầu vào có biến động giá từ 2 - 5% so với giá bán lẻ hiện hành, thay vì giữ mức 5% như hiện nay. Như vậy, việc xé nhỏ biên độ tăng giá đã tạo thêm điều kiện và mở rộng quyền tăng giá bán lẻ điện cho EVN. 

Rộng đường tăng giá 

Trong khi đó, hầu hết các quy định khác của Dự thảo đều được giữ nguyên theo quyết định cũ, như: thời gian điều chỉnh giá tối thiểu giữa 2 lần tăng là 3 tháng. Trường hợp thông số đầu vào tăng trên 5%, hoặc mức giá bán lẻ điện bình quân tính toán sau điều chỉnh ngoài khung giá thì EVN phải đề nghị Chính phủ và các Bộ liên quan. 

Đặc biệt, liên quan đến việc điều chỉnh giảm, Bộ Công Thương vẫn giữ mức giảm 5% của thông số đầu vào thì cho phép EVN điều chỉnh giảm tương ứng. Nhưng trên thực tế, trong nhiều năm trở lại đây, giá điện đều được điều chỉnh theo chiều hướng tăng mà chưa có một lần giảm giá nào cho người tiêu dùng.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, ông Trần Đình Long - Phó Chủ tịch Hội Điện lực Việt Nam, cho rằng việc điều chỉnh giá điện theo yếu tố đầu vào cũng giống như điều chỉnh giá của các loại hàng hóa khác là việc làm cần thiết để giá cả tiệm cận gần với giá thị trường. Tuy nhiên, với giới hạn điều chỉnh tăng giá bị thu hẹp, lại không quy định một trị số cố định, mà ở mức từ 2 - 5%, sẽ tác động đến tính ổn định của giá cả. 

"Về mặt lý thuyết, việc thay đổi giới hạn điều chỉnh với biên độ điều chỉnh càng hẹp thì số lần điều chỉnh càng tăng lên. Khi số lần điều chỉnh quá nhiều sẽ làm cho tính ổn định về giá cả sẽ kém đi. Việc Dự thảo giữ lại điều kiện là cho phép điều chỉnh trong vòng 3 tháng chính là để khống chế sự thay đổi quá nhanh của quá trình điều chỉnh", ông Trần Đình Long nói. 

Còn theo chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long, việc cho phép EVN điều chỉnh giá với biên độ càng nhỏ thì càng phù hợp với sự biến động của thị trường, tạo điều kiện cho nhà sản xuất, cung ứng điện bù đắp các chi phí. Tuy nhiên, vị chuyên gia này lại cho rằng cơ chế trên đang tạo ra nhiều lợi ích cho EVN hơn là cho người tiêu dùng. "Việc xé nhỏ biên độ tăng giá sẽ tạo cơ hội cho EVN tăng thường xuyên, liên tục hơn. Như vậy, nếu xét tổng thể các lần tăng tổng lợi nhuận mà EVN có được sẽ lớn hơn", ông Ngô Trí Long nói.

Chênh lệch không công bằng 

Bổ sung cho quan điểm trên, ông Trần Đình Long tỏ ra khá băn khoăn khi cho rằng với quy định biên độ điều chỉnh có sự giao động như vậy, "nhà đèn" sẽ không chờ những mức tăng cao hơn, mà chỉ cần các thông số đầu vào tăng 2% sẽ xin điều chỉnh tăng giá. Bởi thông thường, những thông số có giới hạn cao hơn sẽ không bao giờ được sử dụng, nên khi đã cho quyền từ 2% được tăng thì cứ đến ngưỡng 2% là tăng, chứ không chờ đến 3% hay 5% mới tăng.

Đặc biệt, đặt trong mối quan hệ giữa quy định điều chỉnh tăng và giảm, trong khi biên độ tăng chỉ ở trị số thấp với mức từ 2%, thì chiều giảm lại vẫn giữ nguyên mức 5%, các chuyên gia cho rằng đây là sự bất hợp lý và không đảm bảo tính công bằng trong quyền lợi giữa nhà sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng. 

Theo ông Trần Đình Long, với ngưỡng càng hẹp thì số lần điều chỉnh sẽ được nhiều hơn, trong khi ngưỡng điều chỉnh giảm ở mức cao hơn thì việc điều chỉnh giảm sẽ không được nhiều, tạo cảm giác không công minh. Cũng bởi khi giảm phải chờ mức giảm sâu hơn mới được điều chỉnh, và nếu thực hiện đúng quy định là tăng 2% thì được điều chỉnh ngay và 5% mới được điều chỉnh giảm thì người tiêu dùng bị thiệt. 

Cho rằng trị số điều chỉnh tăng và giảm đang có sự mâu thuẫn và bất hợp lý, ông Ngô Trí Long cũng không đồng tình với mức chênh lệch như trên. Cũng bởi trong điều kiện ngành điện đang tồn tại sự độc quyền, thì việc cần đảm bảo tính hài hòa, hợp lý, công bằng giữa tăng và giảm là điều cần thiết để đảm bảo lợi ích cho cả người tiêu dùng và người sản xuất. 

Theo Ts. Vũ Đình Ánh - chuyên gia kinh tế, trong điều kiện ngành điện chưa tạo ra được thị trường điện cạnh tranh thực sự, thì việc đưa ra các mức điều chỉnh như trên cũng không có ý nghĩa để đưa giá về đúng cơ chế thị trường. 

Cũng cần phải nhớ lại rằng trong năm 2012, do giá bán điện tăng và nước về các hồ thủy điện dồi dào, nên hàng loạt công ty sản xuất điện báo cáo lợi nhuận với mức tăng đột biến, từ gấp rưỡi đến mức gấp 3 - 4 lần năm trước, riêng EVN có mức lãi khoảng 4.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, mặc dù lãi nhưng "nhà đèn" vẫn tăng giá tới 2 lần (10%), đặc biệt đặt trong bối cảnh kinh tế khó khăn, sức mua đang suy giảm, thì việc chỉ tăng mà không có giảm này dường như đang "quay lưng" lại với người tiêu dùng.