Trên báo cáo tài chính 2012 của Công ty CPCK Dầu khí (PSI) có khoản đầu tư cổ phiếu chưa niêm yết (OTC) trị giá 274 tỷ đồng và các khoản ủy thác đầu tư cổ phiếu OTC trị giá 65 tỷ đồng nhưng lại không tiến hành trích lập dự phòng giảm giá các khoản này.
Công ty kiểm toán cho PSI là Deloitte cũng nêu ý kiến trong báo cáo kiểm toán là không thể xác định được mức độ hợp lý của các báo giá về giá thị trường của các cổ phiếu OTC của PSI để xác định dự phòng giảm giá đầu tư ngắn hạn nên cũng không thể đưa ra ý kiến. Vì đâu mà Deloitte không thể đưa ra ý kiến? PSI đã "làm khó" công ty kiểm toán cũng như những người đọc báo cáo tài chính như thế nào?
Giá "vô cùng"?
Theo như công bố của PSI, thì Công ty tham khảo báo giá OTC của 3 CTCK. Thị trường OTC những năm gần đây "đìu hiu" như thế nào thì ai cũng thấy rất rõ. Hiện nay, không còn những cổ phiếu OTC kiểu như MB hay Eximbank thời chưa lên sàn, luôn được giao dịch cực kỳ sôi động tại các "chợ" là Công ty CPCK MB (ngày trước là Thăng Long) hay Rồng Việt.
Có rất ít cổ phiếu OTC được giao dịch và những cổ phiếu nào có giao dịch thì cũng giao dịch… rất ít. Cũng vì vậy mà việc xác định giá của cổ phiếu không đơn giản chút nào. Ông Hoàng Thạch Lân, Giám đốc Môi giới Công ty chứng khoán MHBS, chỉ ra thực tế: Nhiều khi cổ phiếu OTC được "yết giá" 20.000 - 30.000 đồng/CP nhưng vẫn có thể có giao dịch tại mức giá 10.000 đồng/CP. Thị trường OTC đâu có giá tham chiếu, trần sàn và nhiều người mua bán, nên chỉ cần thuận mua vừa bán ở một mức giá nào đó là có giao dịch.
Một nhân viên môi giới có nhiều năm kinh nghiệm cho biết, thỉnh thoảng vẫn có khách nhờ chị bán hoặc mua cổ phiếu OTC. Nếu khách không đề ra mức giá, thì chị cũng sẽ có cách tìm ra một mức giá thích hợp, nhưng thực ra yếu tố "thích hợp" cũng rất vô chừng.
Có khá nhiều cách để xác định giá, tỉ dụ như so sánh cổ phiếu trên OTC với cổ phiếu trên sàn rồi tính toán, hoặc căn cứ vào thương hiệu, cổ tức mà doanh nghiệp đã chia, hoặc tìm một giao dịch gần nhất đối với cổ phiếu này để tính toán giá cả. Hay đơn giản hơn nữa là hỏi một môi giới đồng nghiệp xem một mức giá thích hợp.
Giá của cổ phiếu OTC biến đổi rất khó lường
Vì vậy, cổ phiếu OTC được chi phối bởi ý định mang tính chủ quan của một số rất ít người giao dịch, môi giới và số liệu. Nên cũng không có cơ sở để có được mức giá chính xác cho cổ phiếu OTC nên có thể nói giá của cổ phiếu OTC cũng biến đổi rất khó lường và rất… ảo.
"Khéo" minh bạch?
Những khoản mục của PSI liên quan đến OTC cũng có thể vì vậy mà cũng thêm phần… mờ ảo. Cách đây 1 năm, trong báo cáo tài chính 2011 của PSI, đơn vị kiểm toán cũng đã nhắc đến những khoản mục này với cùng nội dung, rồi đến báo cáo tài chính soát xét bán niên 2012 của PSI cũng vậy.
Vậy là kiểm toán cứ "nói" còn PSI cứ làm theo cách của mình, rốt cuộc thì vẫn chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Điều lạ lùng là những khoản mục có giá trị không hề nhỏ, nhưng PSI lại không nêu chi tiết. Tại thời điểm cuối năm tài chính vừa qua, giá trị theo sổ kế toán cho những cổ phiếu niêm yết được PSI đầu tư trực tiếp là 30 tỷ đồng và được công ty liệt kê chi tiết bao gồm PVS, PET, PXS, AAA…
Trong khi khoản đầu tư vào cổ phiếu OTC trị giá lớn gấp 9 lần cổ phiếu niêm yết (274 tỷ đồng) thì PSI lại không liệt kê chi tiết. Xem ra, PSI rất khéo chọn những khoản mục để minh bạch? Chẳng biết PSI đang sở hữu những cổ phiếu "hàng độc", "hàng hiếm" nào mà lại tự tin trong thuyết minh báo cáo tài chính rằng đã "đánh giá một cách thận trọng dựa trên cơ sở thu thập báo giá của 3 CTCK và tin tưởng rằng công ty không phải trích lập dự phòng giảm giá cho các khoản đầu tư này".
PSI đã dựa vào những căn cứ có phần "ảo" để đánh giá cổ phiếu, nhưng người ta cũng lại không thể thấy mặt những cổ phiếu đó nữa, vậy độ tin cậy trên báo cáo tài chính của công ty ở mức độ nào? Năm 2011, PSI lỗ hơn 93 tỷ đồng, nhưng năm 2012, công ty có lãi trở lại nhưng số lãi cũng chỉ hơn 800 triệu đồng.
Nhưng cũng nhờ vậy, mà PSI không rơi vào trạng thái lỗ 2 năm liên tiếp và bị kiểm soát và mất danh tiếng. Liệu sau khi có lãi, dù lãi rất ít, và thở phào thì PSI có thể làm rõ hơn nữa những khoản đầu tư OTC để cổ đông và nhà đầu tư yên tâm và có cái nhìn chính xác hơn được hay không?
