Thủ tục hành cả "đại gia" XK

Nhân lực đang là bài toán khá nan giải với một trong những DN FDI có vốn đầu tư lớn nhất tại Việt Nam là Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam (SEV). Bởi theo ông Shim Won Hwan - Tổng Giám đốc SEV, số lượng lao động của DN này lên đến hơn 33.000 công nhân, nhưng có đến 50% ở ngoại tỉnh, lại trong độ tuổi lập gia đình, nên tình trạng nhảy việc, nghỉ việc thường xuyên diễn ra khiến DN gặp khó khăn trong việc duy trì ổn định sản xuất tại các nhà máy. 

Nhập nhiều vì yếu phụ trợ 

Trong khi đó, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Canon Việt Nam - ông Soma Katsu Yoshi, lại cho rằng sự phát triển thiếu đồng bộ của cơ sở hạ tầng cũng đang là nút thắt khiến cho DN FDI bị hạn chế trong đầu tư, phát triển. 

Theo đó, 2 lĩnh vực mà các DN FDI cần có nhu cầu lớn mà Việt Nam vẫn chưa đáp ứng được là ngành vận tải và ngành điện. "Ngành vận tải sẽ phải phát triển vượt bậc để đáp ứng đòi hỏi của phát triển thương mại trong tương lai. Cùng với đó, ngành điện cũng phải đáp ứng tốt nhu cầu sử dụng điện để sản xuất được gia tăng", ông Yoshi nói. 

Đầu tư và giá trị XK của khối DN FDI ngày càng gia tăng đã có đóng góp lớn cho nền kinh tế của Việt Nam. Đặc biệt, với 75% giá trị của ngành công nghiệp chế biến XK đến từ khối DN FDI, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết XK điện thoại và linh kiện đã thế chân vị trí số 1 trong danh mục giá trị các mặt hàng XK của dầu thô. 

Tuy nhiên, với cơ cấu XK chủ yếu là các sản phẩm công nghiệp chế biến, các DN FDI cho rằng sự phát triển thiếu đồng bộ của ngành công nghiệp phụ trợ chính là nguyên nhân khiến cho DN FDI phải nhập khẩu (NK) nhiều nguyên phụ liệu. 

Ông Yoshi cho biết hiện các nhà máy của Cannon đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm các nhà cung ứng nội địa trong ngành khuôn mẫu thay vì phải NK như hiện nay để tiết giảm chi phí. Tổng Giám đốc Công ty Doosan Vina - ông Hang Ha Ryu, chia sẻ hiện công ty này phải NK đến 80 - 90% linh phụ kiện là những nguyên vật liệu đầu vào cho sản xuất. Công ty Cơ điện Union Việt Nam thì tha thiết mong muốn ngành sản xuất phụ trợ của Việt Nam sẽ được đầu tư phát triển để DN này giảm bớt áp lực NK số lượng lớn các nguyên liệu điện tử đơn lẻ từ Trung Quốc. 

Số liệu được đưa ra từ Bộ Công Thương cũng cho thấy, năm 2012, khối DN FDI đã nhập gần 60 tỷ USD (tăng 22,7% so với cùng kỳ năm 2011). Theo các chuyên gia, mặc dù có lượng XK lớn nhưng với phần lớn nguyên, phụ liệu phải NK, đóng góp của các DN FDI vẫn chưa thực sự mang lại giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế.

Với các hoạt động chủ yếu liên quan đến xuất nhập khẩu, những vướng mắc về thủ tục hải quan, phí, thuế đang là nút thắt lớn nhất với các DN FDI khi kinh doanh tại Việt Nam. Theo đại diện của Doosan Vina, thời gian ân hạn thuế quy định 275 ngày là quá ngắn để đảm bảo một chu kỳ sản xuất kinh doanh. Cũng bởi, hiện những dự án công ty này thực hiện thầu và thi công phải mất khoảng 1 - 3 năm để vận hành và chuyển giao. 

Nản vì thủ tục 

Do đó, với những hàng tạm nhập - tái xuất cho đầu tư, sản xuất, thời hạn ân hạn thuế phải kéo dài đến 1 năm (365 ngày) mới đảm bảo hoạt động. Ngoài ra, một số vật tư thừa vẫn chưa có quy định rõ ràng là phế liệu hay sản phẩm, nên vẫn bị đánh thuế; hoặc trường hợp sản phẩm XK như máy lọc nước biển mất 2 ngày để vận chuyển ra cảng nhưng phải đóng thuế lên tới 1,2 triệu USD. 

Cũng gặp rắc rối khi tiến hành những thủ tục về hải quan, ông Trần Minh Tuân - đại diện Công ty LG Việt Nam, bức xúc: "Hệ thống nhiều lúc bị lỗi không được báo trước đã khiến công ty không kê khai được, làm lỡ hợp đồng, mất hết uy tín đối với các đối tác khách hàng". LG Việt Nam cũng kiến nghị xem xét bỏ áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với mặt hàng máy điều hòa nhiệt độ, nhằm nâng cao tính cạnh tranh của công ty trong quá trình XK". 

Ông Tuân cho biết do tiêu thụ trong nước khó khăn, DN này đã đẩy mạnh XK sang nhiều thị trường. Tuy nhiên, việc xin các cấp các giấy phép về xuất nhập khẩu theo yêu cầu của hải quan quá chậm khiến cho DN này bị mất khách hàng. 

Đại diện của Công ty Union Việt Nam cũng cho biết có những container ấn phẩm đĩa CD mà công ty này NK để làm tài liệu hướng dẫn sử dụng sản phẩm không được hải quan cấp phép thông quan do yêu cầu phải có giấy phép của Bộ Thông tin và Truyền thông. Những ấn phẩm này không những bị giữ lại để kiểm duyệt với chi phí cao, mà thời gian kiểm duyệt lên tới 15 ngày khiến cho hoạt động sản xuất của DN không được duy trì ổn định. Nhà đầu tư lớn Intel Việt Nam cũng than phiền về chuyện mỗi lần NK hóa chất của công ty nội địa để rửa máy móc cũng đều phải xin giấy phép. 

Đại diện của Tổng cục Hải quan - ông Phan Sinh - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan, cho biết sẽ tiếp tục cải thiện cơ chế nhằm giúp hàng hóa của DN được thông quan. Theo đó, sẽ mở rộng diện DN được hưởng chế độ ưu tiên của hải quan để đẩy nhanh quá trình thông quan hàng hóa. 

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Dương Quang cũng thừa nhận còn những điểm bất hợp lý trong cơ chế chính sách. Do đó, chủ trương của Chính phủ Việt Nam là sẽ kiên quyết đấu tranh và loại bỏ dần những bất hợp lý này, tạo môi trường thuận lợi nhất cho các DN đầu tư, sản xuất - kinh doanh.